Manifest

Na początku XXI wieku digitalizacja była technologicznym wyzwaniem i pionierską przygodą. Polegała przede wszystkim na cyfrowej konwersji papierowych dokumentów, by chronić ulotne dziedzictwo i poszerzyć do niego dostęp.

Dziś, po dwóch dekadach konsekwentnego rozwoju systemu polskich bibliotek cyfrowych, stoimy przed szansą, by miliony zgromadzonych obiektów przestały być jedynie statycznym zbiorem cyfrowych odwzorowań. Mogą one stać się żywym, dynamicznym ekosystemem danych, który redefiniuje nasz stosunek do przeszłości i współtworzy nowoczesne narzędzia nauki, kultury oraz edukacji.

Stajemy na progu kolejnej, głębokiej transformacji. Biblioteki cyfrowe i repozytoria danych mają ogromny potencjał, by ewoluować w kierunku inteligentnych systemów wiedzy. Dane cyfrowe mogą stanowić cenne paliwo dla zaawansowanych algorytmów, modeli językowych (LLM) i systemów wyszukiwania informacji. Wyzwaniem jest jednak to, by to unikalne bogactwo zasilało nasze własne, suwerenne usługi publiczne, a nie stało się jedynie darmowym surowcem dla globalnych koncernów technologicznych. Sukces ten zależy jednak od celowości i efektywności wdrażanych innowacji – tylko wtedy nowe technologie realnie i bezpiecznie zmienią sposób, w jaki badamy historię, analizujemy literaturę i udostępniamy wiedzę.

Z okazji jubileuszu 20-lecia ŚBC chcemy krótko podsumować naszą dotychczasową drogę – od pierwszych skanów do milionowego dokumentu – ale przede wszystkim podyskutować o potencjalnych kierunkach rozwoju dla bibliotek, archiwów i muzeów oraz innych instytucji kultury i nauki prowadzących cyfryzację dóbr kultury w Polsce.

Tegoroczne spotkanie traktujemy jednocześnie jako formułę XX Zebrania Uczestników ŚBC – jubileuszowe wydarzenie pełnić będzie w tym roku rolę naszego corocznego spotkania, zastępując jego tradycyjne, formalne obradowanie.

Zapraszamy do dialogu i wymiany doświadczeń

Dla kogo jest ta konferencja?

Spotkajmy się w Katowicach, by wspólnie wyznaczyć horyzonty cyfrowego dziedzictwa i zastanowić się, jak przekroczyć granicę między statycznym systemem biblioteki cyfrowej a inteligentnym systemem wiedzy.

Pracownicy instytucji pamięci

Bibliotekarze, archiwiści i muzealnicy, którzy chcą przygotować swoje instytucje na wyzwania jutra

Badacze

Humaniści cyfrowi i naukowcy, którzy poszukują nowoczesnych metod pracy ze źródłami

Decydenci

Przedstawiciele sektora publicznego i menedżerowie kultury, odpowiedzialni za strategie cyfryzacji

Pasjonaci

Regionaliści, miłośnicy historii i animatorzy społeczni, dla których cyfrowe archiwa są codziennym narzędziem pracy

O czym będziemy rozmawiać?

Filary tematyczne

Podczas dwóch intensywnych dni konferencji w Katowicach (w przestrzeniach Biblioteki Śląskiej oraz CINiB-y) połączymy doświadczenia praktyków, technologów, humanistów cyfrowych i badaczy wokół pięciu kluczowych obszarów. Trzeci dzień wydarzenia będzie dniem warsztatowym dedykowanym lokalnej społeczności

Dokąd zmierzają biblioteki cyfrowe?

Razem z praktykami bibliotek cyfrowych, repozytoriów oraz twórcami systemów IT, spojrzymy wstecz i w przyszłość udostępniania zbiorów w sieci. Zastanowimy się, jak w najbliższych latach zmieni się rola instytucji cyfrowej pamięci i które z nadchodzących technologii realnie wpłyną na ich codzienne funkcjonowanie. Poszukamy też sposobów na to, by cyfrowe repozytoria pozostały wiarygodnym i czytelnym źródłem wiedzy w dobie powszechnego przesytu informacją.

Architektury inteligencji. Jak modele językowe i systemy dialogowe zmienią sektor publiczny i kulturę?

Zbadamy, jak technologie generatywne i systemy agentowe redefiniują instytucje kultury oraz sektor publiczny. Od pytania o cenę prawdy w epoce taniej wiedzy, przez automatyzację badań systemami agentowymi – gdzie człowiek staje się nadzorcą procesów – po projekt Obywatel Bielik, angażujący społeczeństwo i instytucje w uczenie AI polskiej kultury i symboli. Całość dopełni propozycja architektury RAG opartej na trwałym kontekście, otwierającej drogę do dialogowego interfejsu dla zbiorów cyfrowych.

Cyfrowe laboratorium nauki i kultury. Metody, zasoby, technologie

Przyjrzymy się nowoczesnym narzędziom i infrastrukturze, które rewolucjonizują warsztat współczesnego humanisty. Przejdziemy od europejskich chmur badawczych i projektów 3D, przez koncepcję Collections as Data oraz interaktywne sandboxy do pracy z korpusami, aż po „historyczne” modele językowe. Zobaczymy też, jak praktyczne wykorzystanie LLM w systemie Aragorn-Link pozwala drastycznie zwiększyć widoczność zasobów dLibry w Google i Google Scholar przy zachowaniu pełnej kontroli bibliotekarza.

Odporna pamięć. Technologie dla zachowania dziedzictwa

Zaprezentujemy jak technologie budują odporność pamięci i ratują zagrożone dziedzictwo. Od dobrych praktyk łączących masową digitalizację z konserwacją, przez spektakularną rekonstrukcję pergaminu Merlina z użyciem tomografii i metod multispektralnych, po bezpośrednie ratowanie zbiorów w warunkach wojennych – na przykładzie wsparcia lwowskich bibliotek przez Ossolineum i tworzenia bezpiecznych cyfrowych repozytoriów. Całość dopełnią narzędzia Otwartego Systemu Archiwizacji, chroniące oddolną pamięć lokalną w archiwach społecznych.

Na co komu biblioteka cyfrowa?

W tym panelu odwracamy perspektywę i oddajemy głos użytkownikom: regionalistom, badaczom, pracownikom instytucji kultury oraz terapeutom. Opowiedzą oni, jak korzystanie z zasobów cyfrowych oraz aktywny udział w samym procesie cyfryzacji pomaga im w codziennej pracy naukowej, budowie lokalnej tożsamości, rozwoju mniejszych instytucji kultury, a także staje się nieszablonową formą terapii zajęciowej i integracji społecznej osób niepełnosprawnych.

28 października 2026 roku | środa

Dzień I

Biblioteka Śląska, Plac Rady Europy 1, Katowice

  • 8.30–9.30 | Rejestracja na konferencję
  • 9.30–9.40 | Uroczyste otwarcie I dnia konferencji
  • 9.40–10.00 | ŚBC – 20 lat i milion możliwości
  • 10.00–10.40 | Dokąd zmierzają biblioteki cyfrowe? – branżowy panel dyskusyjny:
    Tomasz Kalota, Remigiusz Lis, Tomasz Parkoła, Leszek Szafrański, prowadzi Iwona Blicharska
  • 10.40–11.20 | Wystąpienia sponsorów
  • 11.20–11.40 | Przerwa

I BLOK PREZENTACJI

  • 11.40–13.10 | Architektury inteligencji. Jak modele językowe i systemy dialogowe zmienią sektor publiczny i kulturę?
    • Wiedza tanieje. Co drożeje? Biblioteki i archiwa wobec modeli językowych – Michał Przymusiński (Przymusinski Consulting).
    • Jak systemy agentowe automatyzują pracę badawczą – Michał Romaszewski (Instytut Informatyki Teoretycznej i Stosowanej PAN).
    • Obywatel Bielik. Jak obywatele uczą AI kultury – Marcin Dąbrowski (Bielik AI | Obywatel Bielik).
    • Kontekst ma znaczenie. Od wyszukiwania do wiarygodnego dialogu z biblioteką cyfrową – Remigiusz Lis  (Biblioteka Śląska/Śląska Biblioteka Cyfrowa).
  • 13.10–13.20 | Pytania/dyskusja
  • 13.20–14.00 | Obiad

II BLOK PREZENTACJI

  • 14.00–15.30 | Cyfrowe laboratorium nauki i kultury. Metody, zasoby, technologie
    • Nie tylko dLibra: jak PCSS uzbraja humanistykę w infrastrukturę przyszłości – Aleksandra Nowak, (Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe).
    • Historyczne modele językowe: koncepcja i propozycje zastosowania – Marcin Wilkowski (Centrum Kompetencji Cyfrowych UW).
    • Biblioteka cyfrowa jako środowisko badań – Cezary Rosiński (Instytut Badań Literackich PAN).
    • Duże modele językowe w służbie bibliotek akademickich: Od standardu Dublin Core do nowoczesnej widoczności w Internecie – Anna Małgorzata Kamińska (Uniwersytet Śląski).
  • 15.30–15.45 | Pytania/dyskusja
  • 16.00–17.00 | Fakultatywnie: prezentacja Instytutu Mediów Cyfrowych “Digitarium” (Biblioteka Śląska) oraz Mobilnego Centrum Digitalizacji (Instytut im. Wojciecha Korfantego)
  • 19.00 | Kolacja (opcjonalnie)

29 października 2026 roku | czwartek

Dzień II

Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11A, Katowice

  • 9.00–9.15 | Uroczyste otwarcie II dnia konferencji

III BLOK PREZENTACJI

  • 9.30–11.00 | Odporna pamięć. Cyfrowe technologie dla zachowania dziedzictwa
    • Przyszłość Archiwów jest cyfrowa? Strategie, narzędzia i dobre praktyki w digitalizacji materiałów archiwalnych – Katarzyna Kwaśniewicz (Archiwum Państwowe w Katowicach).
    • Merlin Unboxed: Cyfrowe wskrzeszenie zapomnianego skarbu – Błażej Mikuła (Cambridge University Library).
    • Digitalizacja w warunkach zagrożenia – Bartłomiej Siedlarz (Zakład Narodowy im. Ossolińskich).
    • Otwarty System Archiwizacji i portal zbioryspoleczne.pl – cyfrowe środowisko ochrony i zabezpieczenia zbiorów archiwów społecznych – Ewa Majdecka, Katarzyna Ziętal (Centrum Archiwistyki Społecznej).
  • 11.00-11.30 | Kawa. Zaproszenie na wystawę w holu
  • 11.30–12.30 | Na co komu biblioteka cyfrowa? – panel dyskusyjny:
    Iga Fedak, Robert Rduch, Grzegorz Sztoler, Edyta Szyszka, Łukasz Żywulski, prowadzi Magdalena Krzyżanowska
  • 12.30–13.00 | Dyskusja
  • 13.00–13.15 | Podsumowanie konferencji
  • 13.15–14.30 | Obiad
  • 14.45–16.00 | Warsztaty: Niewidzialne dziedzictwo – obrazowanie multispektralne w praktyce bibliotecznej i archiwalnej – Piotr Rydzek (firma Skandalski)
  • 16.00–18.00 | Fakultatywnie: wycieczki po CINiB-ie
30 października 2026 roku | piątek

Dzień III

Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11A, Katowice

  • s. 108 – godz. 10.00 | „Od papieru do wersji cyfrowej – warsztaty digitalizacyjne”. Mariusz Tomaszewski, Aleksandra Nycz.
  • Informatorium 0 – godz. 10.00 | Wycieczka po CINiB-ie.
  • s. 108. – godz. 11.10 | „Od papieru do wersji cyfrowej – warsztaty digitalizacyjne”. Mariusz Tomaszewski, Aleksandra Nycz.
  • Informatorium 2 – godz. 11.10 | Wycieczka po CINiB-ie.
  • s. 204 – godz. 12.10 | „Wyszukiwanie w bibliotekach cyfrowych i Ariadnie” – Agata Duda-Koza, BŚ.
  • Informatorium 0 – godz. 12.10 | Wycieczka po CINiB-ie.
  • s. 204 – godz. 13.20 | „Wyszukiwanie w bibliotekach cyfrowych i Ariadnie” – Agata Duda-Koza, BŚ.
  • Informatorium 2 – godz. 13.20 | Wycieczka po CINiB-ie.
  • Czytelnia Prasy Bieżącej – godz. 13.30 | „Portrety dawnego Śląska w ŚBC. Warsztaty plastyczne” – Klaudia Kępska.
  • Informatorium 0 – godz. 13.30 | Wycieczka po CINiB-ie.
  • Czytelnia Prasy Bieżącej – godz. 14.40 | „Portrety dawnego Śląska w ŚBC. Warsztaty plastyczne” – Klaudia Kępska.
  • Informatorium 2 – godz. 14.40 | Wycieczka po CINiB-ie.

Kontakt


Organizatorzy