Manifest

Na początku XXI wieku digitalizacja była technologicznym wyzwaniem i pionierską przygodą. Polegała przede wszystkim na cyfrowej konwersji papierowych dokumentów, by chronić ulotne dziedzictwo i poszerzyć do niego dostęp.

Dziś, po dwóch dekadach konsekwentnego rozwoju systemu polskich bibliotek cyfrowych, stoimy przed szansą, by miliony zgromadzonych obiektów przestały być jedynie statycznym zbiorem cyfrowych odwzorowań. Mogą one stać się żywym, dynamicznym ekosystemem danych, który redefiniuje nasz stosunek do przeszłości i współtworzy nowoczesne narzędzia nauki, kultury oraz edukacji.

Stajemy na progu kolejnej, głębokiej transformacji. Biblioteki cyfrowe i repozytoria danych mają ogromny potencjał, by ewoluować w kierunku inteligentnych systemów wiedzy. Dane cyfrowe mogą stanowić cenne paliwo dla zaawansowanych algorytmów, modeli językowych (LLM) i systemów wyszukiwania informacji. Wyzwaniem jest jednak to, by to unikalne bogactwo zasilało nasze własne, suwerenne usługi publiczne, a nie stało się jedynie darmowym surowcem dla globalnych koncernów technologicznych. Sukces ten zależy jednak od celowości i efektywności wdrażanych innowacji – tylko wtedy nowe technologie realnie i bezpiecznie zmienią sposób, w jaki badamy historię, analizujemy literaturę i udostępniamy wiedzę.

Z okazji jubileuszu 20-lecia ŚBC chcemy krótko podsumować naszą dotychczasową drogę – od pierwszych skanów do milionowego dokumentu – ale przede wszystkim podyskutować o potencjalnych kierunkach rozwoju dla bibliotek, archiwów i muzeów oraz innych instytucji kultury i nauki prowadzących cyfryzację dóbr kultury w Polsce.

Zapraszamy do dialogu i wymiany doświadczeń

Dla kogo jest ta konferencja?

Spotkajmy się w Katowicach, by wspólnie wyznaczyć horyzonty cyfrowego dziedzictwa i zastanowić się, jak przekroczyć granicę między statycznym systemem biblioteki cyfryzacji a inteligentnym systemem wiedzy.

Pracownicy instytucji pamięci

Bibliotekarze, archiwiści i muzealnicy, którzy chcą przygotować swoje instytucje na wyzwania jutra

Badacze

Humaniści cyfrowi i naukowcy, którzy poszukują nowoczesnych metod pracy ze źródłami

Decydenci

Przedstawiciele sektora publicznego i menedżerowie kultury, odpowiedzialni za strategie cyfryzacji

Pasjonaci

Regionaliści, miłośnicy historii i animatorzy społeczni, dla których cyfrowe archiwa są codziennym narzędziem pracy

O czym będziemy rozmawiać?

Filary tematyczne

Podczas dwóch intensywnych dni konferencji w Katowicach (w przestrzeniach Biblioteki Śląskiej oraz CINiB-y) połączymy doświadczenia praktyków, technologów, humanistów cyfrowych i badaczy wokół pięciu kluczowych obszarów. Trzeci dzień wydarzenia będzie dniem warsztatowym dedykowanym lokalnej społeczności

Dokąd zmierzają biblioteki cyfrowe?

Razem z praktykami bibliotek cyfrowych, repozytoriów oraz twórcami systemów IT, spojrzymy wstecz i w przyszłość udostępniania zbiorów w sieci. Zastanowimy się, jak w najbliższych latach zmieni się rola instytucji cyfrowej pamięci i które z nadchodzących technologii realnie wpłyną na ich codzienne funkcjonowanie. Poszukamy też sposobów na to, by cyfrowe repozytoria pozostały wiarygodnym i czytelnym źródłem wiedzy w dobie powszechnego przesytu informacją.

Cyfrowe narzędzia w nauce i kulturze

Przyjrzymy się konkretnym narzędziom, które rewolucjonizują warsztat pracy współczesnego badacza i humanisty cyfrowego. Obok rozwiązań do analizy danych czy data scrapingu, zaprezentujemy praktyczne wykorzystanie sztucznej inteligencji do wzbogacania tradycyjnych metadanych platformy dLibra. Zobaczymy, jak za pomocą modeli językowych (LLM) i semantycznych znaczników zwiększyć widoczność cyfrowych zasobów w globalnych wyszukiwarkach przy zachowaniu pełnej kontroli bibliotekarza.

Architektury inteligencji

Blok otworzy spojrzenie na strategiczny rozwój AI oraz transformację cyfrową sektora publicznego i instytucji kultury. Przejdziemy od modeli językowych (polski Bielik), systemów konwersacyjnych (RAG) do przełomowych systemów agentowych realizujących całe procesy badawcze (AI in science). Przyjrzymy się, jak te innowacje automatyzują naukę, przesuwając rolę człowieka w stronę projektowania, nadzoru i weryfikacji.

Odporna pamięć. Technologie dla zachowania dziedzictwa

W obliczu zagrożeń geopolitycznych cyfryzacja staje się kluczem do przetrwania kultury. Poruszymy temat ochrony zbiorów w czasie wojny (doświadczenia lwowskie), technik długoterminowej archiwizacji oraz „głębokiej cyfryzacji” na przykładzie rekonstrukcji średniowiecznego manuskryptu. Przyjrzymy się też wyzwaniom archiwów społecznych, które próbują ocalić “rozproszoną pamięć”, mierząc się z trudami pozyskiwania i zachowania unikatowych dokumentów.

Na co komu biblioteka cyfrowa?

W tym panelu odwracamy perspektywę i oddajemy głos użytkownikom: regionalistom, badaczom, pracownikom instytucji kultury oraz terapeutom. Opowiedzą oni, jak korzystanie z zasobów cyfrowych oraz aktywny udział w samym procesie cyfryzacji pomaga im w codziennej pracy naukowej, budowie lokalnej tożsamości, rozwoju mniejszych instytucji kultury, a także staje się nieszablonową formą terapii zajęciowej i integracji społecznej osób niepełnosprawnych.

Program

28 października | środa

DZIEŃ I
Biblioteka Śląska, Plac Rady Europy 1, Katowice

  • 8.30–9.30 Rejestracja na konferencję

  • 9.30–9.40 Uroczyste otwarcie I dnia konferencji

  • 9.40–10.00 ŚBC – 20 lat i milion możliwości

  • 10.00–10.40 Dokąd zmierzają biblioteki cyfrowe?

  • Branżowy panel dyskusyjny

  • 10.40–11.20 Wystąpienia sponsorów

  • 11.20–11.40 Przerwa

  • 11.40–13.10 Cyfrowe laboratorium nauki i kultury. Metody, zasoby, technologie

  • I blok prezentacji

  • 13.10–13.20 Pytania/dyskusja

  • 13.20–14.00 Obiad

  • 14.00–15.30 Architektury inteligencji.

  • Jak modele językowe i systemy dialogowe zmienią sektor publiczny i kulturę?

  • II blok prezentacji

  • 15.30–15.45 Pytania/dyskusja

  • 16.00–17.00 Fakultatywnie: zwiedzanie i pokaz zbiorów Biblioteki Śląskiej

  • 19.00 Kolacja (opcjonalnie)

29 października | czwartek

DZIEŃ II
Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11A, Katowice

  • 9.00–9.15 Uroczyste otwarcie II dnia konferencji

  • 9.30–11.00 Odporna pamięć. Cyfrowe technologie dla zachowania dziedzictwa

  • III blok prezentacji

  • 11.00-11.30 Kawa. Zaproszenie na wystawę w holu

  • 11.30–12.30 Na co komu biblioteka cyfrowa?

  • Panel dyskusyjny

  • 12.30–13.00 Dyskusja

  • 13.00–13.15 Podsumowanie konferencji

  • 13.15–14.30 Obiad

  • 16.00–18.00 Fakultatywnie: wycieczki po CINIBIE

30 października | piątek

DZIEŃ III
Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka, ul. Bankowa 11A, Katowice

  • Warsztaty dla lokalnej społeczności

  • ● Digitalizacja dla osób z niepełnosprawnością wzroku

  • ● Wyszukiwanie w bibliotekach cyfrowych i Ariadnie

  • ● Portrety dawnego Śląska w ŚBC

  • Wykonywanie kolaży w formie plakatów (techniki mieszane)

  • Jak wyglądały miasta graniczne Górnego oraz Dolnego Śląska 50 i więcej lat temu? Uczestnicy przyjrzą się zmianom zachodzącym w Cieszynie, Mysłowicach, Zgorzelcu czy Bielsku-Białej na podstawie materiałów dostępnych w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej (pocztówek, fotografii, wycinków prasowych itp.). Następnie połączą je w plakatowe kolaże w technikach mieszanych, używając ozdób papierowych, farb i markerów. Przybliży to skomplikowaną historię regionu, a także pozwoli utrwalić jego obraz w formie artystycznej. Po warsztatach przewidywana jest wystawa prac końcowych.

Kontakt




Informacje

Biblioteka Śląska Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka
Plac Rady Europy 1 ul. Bankowa 11A
40-021 Katowice 40-007 Katowice
konferencja@bs.katowice.pl

Organizatorzy